همه چیز درباره آندومتریوز؛ یک بیماری خوش‌خیم اما پیش‌رونده

دكتر آفت دنيوي - جراح و متخصص زنان، زايمان و نازايي

0
1387
آندومتریوز

مثبت زندگی: آندومتریوز که بیشتر در زنان ۲۰ تا ۳۰ سال دیده می‌شود، اختلالی است که در آن بافت مشابه پوشش داخلی رحم (آندومتر) در نقاطی غیرمعمول در قسمت پایین شکم ظاهر شده و معمولا روی تخمدان‌ها، لوله رحم، لگن، روده، مثانه و حتی در بینی، ریه و مغز دیده شده است. یکی از علائم شایع آندومتریوز ناباروری است و حدود ۴۰ درصد از زنانی که به این بیماری مبتلا هستند، نابارورند؛ بنابراین شناخت این بیماری بسیار اهمیت دارد. پس اگر قاعدگی دردناکی دارید و قادر به باردارشدن نیستید و به‌همراه اجابت مزاج، دچار خونریزی می‌شوید، بهتر است به یک پزشک متخصص مراجعه کنید زیرا ممکن است دچار بیماری آندومتریوز شده باشید.

علل بیماری

آندومتریوز عبارت است از کاشته‌شدن بافت رحم یا آندومتر در هر قسمت از بدن غیر از رحم برای مثال در تخمدان، در سطح صفاقی شکم، روده و مجاری ادراری. این بیماری یک بیماری خوش‌خیم ولی با ماهیت پیش‌رونده است و فرضیه‌های متعددی درمورد علت آن وجود دارد. یکی از این فرضیه‌ها، فرضیه‌ای است که تامسون ارائه داده است و طبق آن خون قاعدگی که از لوله‌های رحمی پس زده می‌شود در نواحی دیگر مخصوصا حفره صفاق شکم کاشته می‌شود و آندومتریوز ایجاد می‌شود و گاهی از طریق یک عمل جراحی خون در ناحیه‌ای از بدن کاشته می‌شود و گاهی ممکن است از طریق عروق لنفاوی لگن انتقال داده شود و حتی دیده شده که آندومتریوز در عروق ریه افراد گزارش شده است. درواقع این خون برای اینکه به ریه فرد برسد نمی‌تواند از طریق خون قاعدگی در لگن یا از طریق لوله‌های رحمی پخش شود؛ بنابراین توجیه این مساله می‌تواند آن باشد که از طریق عروق لنفاوی وارد ریه شده و حتی موارد نادری گزارش شده که برخی خانم‌ها هم‌زمان هنگام دوره ماهانه خلط خونی پیدا می‌کنند و در بررسی‌های بعدی مشخص شده که این خانم‌ها آندومتریوز ریه داشته‌اند. فرضیه‌های دیگری وجود دارد و عده‌ای معتقدند آندومتریوز مانند بسیاری از بیماری‌هایی که اصطلاحا به آنها بیماری‌های خود ایمنی گفته می‌شود، مانند روماتیسم مفصلی یا لوپوس یک بیماری خودایمنی است که بدن علیه خودش عمل می‌کند و یک نقص ایمنی باعث می‌شود که سلول‌های بافت آندومتر رحم در ناحیه دیگری کاشته شوند.

علائم و نشانه‌ها

برحسب عمق و میزان گسترس ضایعات، علائم بیماری متفاوت است، ولی به‌طور کلی سه علامت کلاسیک مشخص در این بیماری دیده می‌شود. اولین علامت درد هنگام قاعدگی است و عامل دوم درد هنگام مقاربت است و سومین علامت آن ناباروری است؛ البته شدت و ضعف درد مشخصه نشانه گسترش و عدم گسترش بیماری نیست. یعنی اگر شخصی درد زیادی احساس می‌کند نشان‌دهنده این نیست که آندومتریوز در او پیش رفته باشد و برعکس اگر فردی دچار درد خفیف است، بیماری او ساده باشد. علائم بیماری بسته به عمق گسترش ضایعه به دیواره لگن فرق می‌کند. معمولا اگر خانمی نزد ما بیاید و دچار درد هنگام قاعدگی باشد و به داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند مفنامیک‌اسید و ژلوفن جواب داده نشود یا دردهایی داشته باشد که چند روز قبل از قاعدگی به وجود می‌آید باید به آندومتریوز شک کنیم و گاهی مواقع ممکن است آندومتریوز تیغه بین مقعد و واژن را درگیر کرده باشد و در زمان پریود این افراد دردهایی دارند که به ناحیه مقعد آنها فشار وارد می‌کند و اغلب دچار یبوست می‌شوند و اگر آندومتریوز تنه رحم را درگیر کرده باشد، باعث می‌شود رحم به عقب بازگشت داشته‌ باشد، چسبندگی ایجاد و فرد دچار دردهای مزمن لگنی شود. اگر بیماری مجاری ادراری را درگیر کرده باشد، ممکن است پهلوها و پشت درد بگیرد و فرد دچار تکرر ادرار و اضطرار برای دفع ادرار شود. در مواردی ممکن است از سه تا هفت روز قبل از شروع پریود فرد دچار لکه‌بینی شود.

کیست‌های پرخطر

اگر آندومتریوز به‌صورت کیست تخمدانی باشد که به آن آندومتریوما گفته می‌شود. زمانی که در این آندومتریوما سوراخی ایجاد شود و نشر مقادیر مایع از آن صورت گیرد فرد درد قابل‌توجهی را تجربه می‌کند و اگر این کیست‌ها پاره شوند درد خیلی شدیدی احساس می‌شود که می‌تواند موارد حادی برای سلامت فرد ایجاد کند ولی در ۱۰درصد موارد آندومتریوما ممکن است علائم حادی ایجاد کند که در این صورت به اقدام‌های اورژانسی برای درمان بیماری نیاز است.

ناباروری یکی از پیامدهای شایع بیماری

در ۲۰ تا ۴۰ درصد موارد خانم‌هایی که مبتلا به آندومتریوز هستند، دچار ناباروری می‌شوند که اغلب به علت چسبندگی‌های لگنی و به علت عفونت مزمن لوله‌ها یا کاهش حرکت‌ لوله‌ها و برهم خوردن ارتباط بین تخمدان و لوله است و متاسفانه در درصد زیادی از افرادی که با آندومتریوز باردار می‌شوند، سقط افزایش می‌یابد؛ البته علائم دیگری مثل بالارفتن سطح پرولاکیتن، کاهش میزان پروژسترون و اشکال در لانه‌گزینی ناشی از آندومتریوز است که خطر ناباوری را افزایش می‌دهد.

روش‌های تشخیص بیماری

ابتدا شرح حال و یافته‌های بالینی و معاینات به پزشک در تشخیص بیماری کمک می‌کند و روش بعدی آزمایش هورمونی و اندازه‌گیری C125 است که در اواخر دوران قاعدگی صورت می‌گیرد و در این دوران سطح آن بالا می‌رود و در ۸۰ درصد خانم‌هایی که به آندومتریوز مبتلا هستند این سطح بالاست و حداکثر آن تا ۳۵ است و در این افراد احتمالا از ۱۶ بالاتر است. روش دیگر اندازه‌گیری فاکتور پروتئین جفتی ۱۴ است و همچنین سونوگرافی داپلر که بهتر است به صورت واژینال انجام شود و در تشخیص بیماری بسیار راهگشاست و پزشک می‌تواند بین توده‌های بدخیم سرطانی و آندومتریوز افتراق بدهد. روش ام.‌آر.آی هم تا حدودی کمک‌ می‌کند، ولی تشخیص قطعی آندومتریوز با لاپاراسکوپی است که در این روش از طریق دوربینی که از ناف فرد عبور داده می‌شود، حفره لگن کاملا بررسی می‌شود و از طریق دو سوراخ‌ ریزی که در دو قسمت پایین شکم ایجاد می‌کنند، تکه‌برداری‌های لازم را انجام می‌دهند.

وقتی پای توده بدخیم در میان است

در مطالعه‌ای دیده شده است یک د‌رصد از توده‌های زیر پنج سانتی‌متر و ۱۱ درصد از توده‌های بین پنج تا ۱۰ سانتی‌متر و ۷۲ درصد توده‌های بالای ۱۰ سانتی‌متر بدخیم گزارش شده‌اند؛ یعنی اگر توده‌هایی با سایز بزرگ مشاهده می‌کنیم به صرف اینکه آندومتریوز است نباید بررسی‌های دیگر را محدود کنیم و حتما بررسی‌های لازم دیگر را باید انجام دهیم که اگر توده بدخیم بود، هنگام عمل با مشکل مواجه نشویم و مریض از قبل آمادگی داشته باشد (روده او تخلیه شده باشد) تا اگر توده به نواحی دیگر گسترش پیدا کرده بود هنگام عمل اقدامات لازم برای پاکسازی را انجام دهیم.

مثبت زندگی - علائم آندومتریوز
www.mosbatezendegi.ir

درمان قطعی وجود ندارد

بسته به طیف بیماری آندومتریوز درمان فرق می‌کند، اگر بیماری در موارد خفیف تا متوسط باشد ممکن است درمان هورمونی با درمان محافظه‌کارانه فرقی نداشته باشد یعنی اگر هورمون‌درمانی را در این بیمار شروع کرده یا صورت ندهیم در درمان بیماری تاثیری چندانی ندارد، ولی سن بیمار و مدت ناباروری فاکتورهای مهمی هستند و اگر مریضی باشد که سن بالاتری داشته و مدت ناباروری بیشتری دارد باید اقداماتی که برای او انجام می‌دهیم سریع‌تر و جدی‌تر باشد تا زمان از دست نرود. بعضی مواقع ممکن است درمان بیماری از طریق لیزر باروری را جلوتر بیندازد، ولی روی کل میزان باروری تاثیری ندارد. در گذشته در موارد خفیف و متوسط بیماری به سراغ جراحی می‌رفتند، ولی حالا اعتقاد بر این است تا جایی که ممکن است از جراحی خودداری کنیم زیرا جراحی چسبندگی‌هایی ایجاد می‌کند که خودش می‌تواند مزید بر علت شود و باعث ناباروری شود.

در بعد درمانی دارو اغلب سعی می‌شود دردهای ناشی از بیماری را از طریق تجویز داورهای ساده‌تری نظیر مفنامیک‌اسید و ژلوفن کاهش دهند، ولی اگر این داروها موثر واقع نشوند از داروهای دیگر نظیر پروژسترون و دانازول استفاده می‌شود که این داروها ضد هورمون‌های زنانه هستند و می‌توانند علائم را کمتر کنند؛ البته دانازول اگر به صورت خوراکی داده شود، ممکن است باعث بالا رفتن هورمون‌های مردانه شود ولی اگر به‌صورت حلقه‌های واژینال (در ایران وجود ندارد) تجویز شود عوارض کمتری دارد؛ البته ممکن است در صورت مصرف دانازول و داروهای دیگری مثل دیفرلین علائم تنها به مدت شش ماه برطرف ‌شود و دوباره ظهور یابد؛ در واقع درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد مگر اینکه در فردی که در سن بالا به آن دچار شده و قصد بارداری هم ندارد، رحم و تخمدان‌ها را به طور کامل برداشت و نقاط آندومتریوزی را که در لگن است، بسوزانیم.

اقدام به بارداری مهم‌ترین توصیه

پس از برداشتن کیست‌های نوع آندومترویوما احتمال برگشت مجدد کیست بسیار زیاد است و معمولا متخصصان پس از برداشت کیست‌ مدتی فرد را تحت درمان دارویی قرار می‌دهند تا تخمک‌گذاری را محدود کنند. داروهایی نظیر قرص‌های ضدبارداری، آمپول دیفرلین، قرص دانازول هم توصیه می‌شوند ولی احتمال عود وجود دارد و اگر سایز این کیست‌ها از پنج سانتی‌متر بالاتر باشد، برداشتن آن بهتر است و اینکه پس از برداشت کیست فرد به‌ سرعت اقدام به باردار شدن کند زیرا این کیست‌ها دوباره پس از یک ‌سال ظاهر می‌شوند و در این صورت شاید تنها از طریق روش IrF بتواند باردار شود کمااینکه به دلیل چسبندگی زیاد در این افراد احتمال پاسخ به IrF هم ضعیف است.

و باز هم آلودگی هوا

آلودگی هوا و وجود سموم مختلف صنعتی باعث افزایش شیوع بیماری آندومتریوز در بانوان می‌شود. مهم‌ترین عوامل این بیماری طبق یک بررسی عوامل ژنتیکی و اختلالات الیمونولوژیک در اثر سموم محیطی مانند سم دی‌اکسین و ایزواستروژن است. شیوع این بیماری به طور کلی یک درصد و در افرادی که اقوامشان مبتلا باشند هفت درصد و در شهرهای صنعتی سه تا چهار درصد و در زنان نازا تا ۷۰ درصد است. سم دی‌اکسین که از عوامل ایجاد آندومتریوز است در آلودگی‌های صنعتی و خصوص در شهرهای صنعتی بیشتر دیده می‌‌شود و یکی از موارد آزاد شدن ایزواستروژن‌ها به‌عنوان عامل احتمالی ابتلا به این بیماری ریختن مایعات و غذاهای داغ در ظروف پلاستیکی یک‌بارمصرف است.

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید

هشت − شش =