عوامل پدیدآورنده آکنه و شیوه‌های درمان آن

دكتر فريده مهتی‌پور - متخصص و جراح پوست، مو و زيبایی - عضو هيات علمی دانشگاه

0
211
آكنه و شیوه‌های درمان آن

مثبت زندگی: آکنه بیماری بسیار شایعی است که بیشتر در ناحیه صورت، سینه و پشت بیماران ایجاد می‌شود. پیک شیوع سنی این بیماری سن نوجوانی است، ولی امکان بروز آن در تمام سنین وجود دارد. آکنه در واقع یک بیماری در غدد چربی است که در کنار فولیکول مو قرار دارد و در واقع شایع‌ترین بیماری این غدد چربی نیز محسوب می‌شود. این بیماری در تمام جوامع و نژادها قابل مشاهده است، هر چند میزان شیوع آن می‌تواند در بین برخی جوامع متفاوت باشد.

در سنین نوجوانی با توجه به تغییراتی که در وضعیت هورمونی فرد ایجاد می‌شود، با افزایش ترشح هورمون‌های جنسی شاهد یکسری تغییرات در پوست فرد هستیم. بسیاری از این تغییرات حالت فیزیولوژیک و طبیعی پوست در سنین بلوغ محسوب می‌شود، ولی برخی دیگر می‌تواند مشکلات بارز پوستی ایجاد کرده و به علت بدشکلی و تخریب پوست از لحاظ روحی نیز بیمار را تحت‌تاثیر قرار دهد.

بنابراین چنانچه نوجوانان از این تغییرات آگاه بوده و از قبل برای مواجهه با این تجربیات آمادگی کافی داشته باشند و نیز چنانچه محدوده تغییرات فیزیولوژیک و طبیعی پوست را در این دوران بشناسند، به شکل منطقی‌تر و علمی‌تری با موضوع برخورد خواهند کرد.

یک نکته مهم

ذکر این موضوع حائز اهمیت است که برخی از بیماران هر نوع آکنه شدید و تخریب‌کننده را به حساب تغییرات طبیعی دوره نوجوانی گذاشته و آنقدر در درمان و مراجعه به پزشک تعلل می‌ورزند که بیماری آثار تخریبی و اسکار(جای زخم) شدید به جا می‌گذارد و بعد از آن درمان کردن بیماری و نیز درمان کردن آثار و اسکار بیماری هم برای بیمار و هم برای پزشک مشکل شده و حتی به ندرت در برخی از بیماران درمان کامل آثار بیماری غیرممکن می‌شود.

آکنه و شیوه‌های درمان آن

از طرف دیگر برخی از بیماران نیز با مشاهده چند کومدون ساده سرسیاه و سرسفید یا چند پایول التهابی ساده، مضطرب و سراسیمه می‌شوند. واقعیت این است که هر دو طرز برخورد با این بیماری نادرست است و می‌تواند برای بیمار و پزشک مشکل‌ساز باشد. هرگونه وسواس بیش از حد و عدم تحمل کوچک‌ترین تغییرات فیزیولوژیک پوست مشکلی است که ما به وفور در بین بیماران خود مشاهده می‌کنیم.

در واقع هم رفتارهای وسواسی و اصرار در کندن و از بین بردن ضایعات و هم رفتارهای غفلت‌آمیز و بی‌تفاوتی یا عدم توجه به موقع برای درمان بیماری بین نوجوانان شایع است و هر دو می‌تواند علاوه بر عوارض بالینی روی اعتماد متقابل بین پزشک و بیمار نیز تاثیرگذار باشد.


بیشتر بخوانید: لطفا با پوستتان شوخی نکنید


یک راهکار ساده

تجربه نشان می‌دهد حمایت عاطفی و توجه معقولانه از طرف خانواده در این سنین می‌تواند به خوبی روی مشکلات جسمی و روحی بیماران موثر بوده و تکمیل این حمایت از طرف پزشک می‌تواند به راحتی و با کمترین هزینه و قبل از آسیب‌های عمده پوستی، بیماری را در نوجوانان کنترل کند. با توجه به اینکه این بیماری به درجات مختلف بین همه نوجوانان دیده می‌شود، غفلت از بیماری و شدید شدن ضایعات آن می‌تواند به افسردگی و گوشه‌گیری یا اقدام‌های وسواسی و غیرقابل کنترل جهت دستکاری ضایعات منجر شود.

تمام همکاران محترم حداقل در روز چندین مورد از این بیماران را با آثاری از دستکاری و کندن سطحی یا عمقی در مطب‌های خود مشاهده می‌کنند. در بسیاری از بیمارانی که به آکنه مبتلا می‌شوند، بیماری به فرم‌های غیرالتهابی یعنی به صورت ضایعات کومدونی سرسیاه یا سرسفید مشاهده می‌شود. این ضایعات به‌رغم ظاهر ساکت و آرامی که دارند، معمولا پیش‌زمینه ایجاد ضایعات التهابی و شدیدتر هستند بنابراین وجودشان باید از این لحاظ مهم تلقی شود.

علائم بیماری

علاوه بر این مراحل التهابی بیماری نیز برای بسیاری از بیماران شناخته‌ شده است. جوش‌های کوچک قرمز و ملتهب را تمام افراد در مقاطعی از عمر خود در سایزهای مختلف بزرگ و کوچک مشاهده کرده‌اند. این ضایعات ممکن است چند روز باقی بمانند و در صورت عدم دستکاری، بدون ضایعه قابل توجهی بهبود یابند.

ولی مراحل التهابی‌تر بیماری که به شکل توده‌های سطحی یا عمقی قابل مشاهده است، شیوع کمتری نسبت به فرم‌های قبلی‌تر دارد. این فرم معمولا نشانه آکنه شدید است. در این حالت ضایعات می‌توانند چرکی بوده یا به شکل توده‌های دردناک نرم یا سفت ظاهر شوند که بعضا اندازه آنها تا یک سانتیمتر یا حتی بزرگ‌تر هم می‌رسد.

این ضایعات علاوه بر چرکی و دردناک و بدشکل بودن ممکن است به مدت طولانی (بین دو الی شش هفته) روی پوست صورت باقی بماند و معمولا بهبود آنها نیز ممکن است با تغییر رنگ آن ناحیه از پوست یا آثار جوشگاهی ناشی از بهبود دیررس یا فرورفتگی پوست در همان ناحیه همراه باشد.

گاهی در برخی از بیماران، کیست‌های عمیق‌تری هم مشاهده می‌شود که اینها هم احتمال چرکی و زخمی شدن و آثار جوشگاهی را دارند. تمام فرم‌های شدیدتر آکنه که توضیح داده شد معمولا نیازمند رسیدگی و درمان توسط پزشک است. ضایعات سطحی‌تر نیز چنانچه مرتبا تکرار شده و عود کنند یا چنانچه سطوح وسیعی از پوست را درگیر کنند، نیاز به درمان‌های طبی خواهند داشت. با توجه به سن شایع بیماری و این نکته که نوجوانان بیشترین اهمیت را به چهره خود می‌دهند، لازم است در صورت بروز فرم‌های شدید بیماری حتما به پزشک مراجعه کنند.


بیشتر بخوانید: راهکار از بین بردن جای جوش‌های صورت


درمان

درمان‌هایی که برای بیماری تجویز خواهد شد، ممکن است صابون‌های آنتی‌باکتریال، آنتی‌بیوتیک موضعی، لایه‌برداری موضعی، آنتی‌بوتیک‌های خوراکی، داروهای هورمونی و … را شامل شود. در برخی از موارد عجله نکردن و مصرف آرام و مداوم داروها تنها کاری است که لازم است انجام شود، یعنی لازم است ماهیت بیمار و ماهیت درمان و طولانی بودن دوره بیماری و دوره درمان را قبل از شروع درمان از پزشک خود سوال کرده و مسائل اساسی را در این رابطه از پزشک خود یاد بگیرید.

آکنه و شیوه‌های درمان آن

در هر صورت به علت مزمن بودن ماهیت بیماری شرط اساسی در موفقیت درمان برقراری ارتباط صحیح و اعتماد
متقابل پزشک و بیمار و ترغیب بیمار برای ادامه منظم درمان است. اشتباه شایعی که در این مورد رخ می‌دهد، آن
است که برخی از بیماران بعد از یک ماه از مصرف دارو و در صورت عدم پاسخ‌دهی کامل، دارو را قطع می‌کنند یا
سراغ درمان‌های دیگر می‌روند. نتیجه نهایی این کار عدم موفقیت درمان و طول کشیدن بیماری است که ناامیدی
بیمار را به همراه خواهد داشت.

احتمال مقاومت دارویی

از طرف دیگر چنانچه تغییر داروها به ویژه در مورد آنتی‌بیوتیک‌ها به طور صحیح انجام نگیرد یا دارو به طور منظم
مصرف نشود، احتمال مقاومت دارویی در این بیماری وجود دارد. در این حالت بیمار به‌رغم مصرف داروها پاسخ
درمانی مناسبی دریافت نخواهد کرد، به طوری که انواع خاصی از آکنه وجود دارد که اصولا در بیمارانی که به مدت
طولانی آنتی‌بیوتیک مصرف کرده یا آنتی‌بیوتیک سرخود و برخلاف اصول علمی مصرف کرده‌اند، مشاهده می‌شود.

در این نوع آکنه، میکروب‌های مقاوم دیگری باعث تولید جوش‌های چرکی و التهابی می‌شوند. نوع دیگری از آکنه هم وجود دارد که فرد مدت‌ها آکنه ملایم داشته و بعد ناگهان ضایعات تشدید شده و علائم بالینی دیگری از قبیل تب و بدن‌درد هم اضافه شده و آکنه شدید همراه با تخریب وسیع بافتی ظاهر می‌شود. نوعی از آکنه نیز وجود دارد که در افرادی که داروهای هورمونی، کورتن موضعی یا کورتن خوراکی یا داروهای ضدتشنج مصرف می‌کنند، ‌مشاهده می‌شود. بیمارانی که به هر دلیلی تزریق کورتن داشته‌اند ممکن است این حالت را تجربه کنند.

یک توصیه

در نوجوانان و جوانان عزیز که مصرف کرم‌ها و پمادهای مختلف و پودر و لوازم آرایشی رایج‌تر است، انواع خاصی از
آکنه را شاهد هستیم. همان‌طور که اطلاع دارید بسیاری از کرم‌ها ممکن است حاوی لانولین و روغن‌های گیاهی یا
طبی باشند. به‌رغم اینکه روی بسیاری از لوازم آرایشی کلمه غیرکومدوژن و غیرآلرژن نوشته می‌شود، ولی اکثر اینها
می‌تواند کومدون‌های بسته و جوش‌های التهابی روی پوست ایجاد کند.

این احتمال موقعی بیشتر می‌شود که فرد به طور مداوم و طولانی‌مدت از این موارد استفاده کند یا با محلول
مناسبی صورت را نشسته باشد. در برخی از موارد عدم شست‌وشوی صورت قبل از خواب باعث باقی ماندن
پس‌مانده این مواد تا صبح روی صورت می‌شود و می‌تواند آکنه ایجاد کند. برخی از بیماران نیز آکنه‌های التهابی
یا گاهی چرکی را در دوران قبل از پریود ماهانه خود تجربه می‌کنند. لازم به توضیح است این نوع آکنه ناشی از
تغییرات هورمونی در نیمه دوم سیکل ماهانه بوده و مشکل قابل توجهی محسوب نمی‌شود.

تحمل این جوش‌های التهابی برای چند روز و عدم دستکاری آنها می‌تواند باعث رفع مشکل شود، ولی چنانچه هر
ماه جوش‌های چرکی به فواصل معینی روی صورت یا بدن ظاهر ‌شود، لازم است با پزشک پوست مشورت کنید.

در برخی از بیماران محل سایش کمربند، روسری، یقه لباس، هدبند و وسایلی از این دست گاهی ممکن است محل
بروز آکنه باشد، یا در نوجوانانی که آموزش ویولن و آلات موسیقی دارند که ناحیه گردن و سرشانه یا ناحیه چانه را
تحریک می‌کند، ممکن است در همان ناحیه شاهد بروز آکنه باشیم که به آن آکنه مکانیکی گفته می‌شود.

این نوع آکنه معمولا خفیف و با رفع تحریک موضعی قابل رفع است ولی در مواردی که شدیدتر باشد لازم است
درمان موضعی یا خوراکی انجام گیرد.


بیشتر بخوانید: آیا پزشکان می‌توانند بیشتر از تعرفه از بیمار پول بگیرند؟


آکنه در میانسالی

لازم به توضیح است به رغم اینکه آکنه در دوران نوجوانی شایع‌تر است ولی مختص این دوران نیست و انواعی از
آن را با نشانه‌های بالینی متفاوت می‌توانیم در سنین بالاتر هم مشاهده کنیم، به عنوان مثال یک نوع شایع آکنه
را در صورت زنان و مردان ۶۰- ۴۰ ساله در ناحیه بینی و قسمت میانی صورت مشاهده می‌کنیم که معمولا خیلی
عودکننده و گاهی مقاوم به درمان است.

این بیماری اکثرا همراه با یک التهاب و قرمزی زمینه‌ای و گشادی عروق سطحی پوست است که این قرمزی و
برافروختگی می‌تواند با سرما، گرما و نوشیدنی داغ و … تشدید هم شود. به ویژه این حالت را به طور شایع‌تر
می‌توان در خانم‌های نزدیک سنین یائسگی مشاهده کرد که البته از لحاظ بالینی و درمانی بسیار شبیه آکنه معمولی است.

علل ایجاد بیماری

به‌رغم تنوع زیادی که در اشکال بالینی آکنه‌های مختلف ذکر کردیم چند تئوری در مورد علت ایجاد بیماری مطرح
شده که از مجال این مقاله خارج است ولی به طرز خلاصه میزان ترشح چربی از غدد چربی کنار فولیکول‌ها از
مهم‌ترین عوامل دخیل در بیماری است. با توجه به اینکه میزان این ترشح چربی تحت کنترل هورمون‌هاست و به
ویژه بالا رفتن هورمون‌های مردانه در آن نقش کلیدی بازی می‌کند، بنابراین دوران نوجوانی برای این بیماری
مناسب‌ترین و شایع‌ترین دوران محسوب می‌شد.

در این حالت به دلیل زمینه مناسب چندین میکروب در داخل این غدد رشد می‌کند که مهم‌ترین آنها یک میکروب
بی‌هوازی به نام «پروپیونی آکنه» است و به دنبال آن شروع واکنش‌های التهابی را در این ناحیه‌ها شاهد خواهیم بود.

آکنه و شیوه‌های درمان آن

همان طور که ذکر شد درمان این بیماری باید به نحوی باشد که تمام عوامل فوق‌الذکر را دربر ‌گیرد. بنابراین اینکه
شما شاهد تنوع دارویی موضعی و سیستمیک در این بیماری هستید از همین جا سرچشمه می‌گیرد. از طرف دیگر
با توجه به اینکه بسیاری از انواع آکنه‌ها به ویژه در برابر آنتی‌بیوتیک‌های رایج تا حدود ۷۰- ۶۰ درصد مقاومت
نشان می‌دهد لزوم کنترل مکرر توسط پزشک و در صورت لزوم اتخاذ تصمیمات درمانی جدیدتر ضروری است و به
همین خاطر گاهی پزشک علاوه بر درمان‌های دارویی بالاجبار از روش غیردارویی نیز بهره می‌گیرد.

این روش‌ها باید برای هر بیمار به طور جداگانه بررسی و پیشنهاد شود، به عنوان مثال تخلیه کومدون‌ها با وسایل
مخصوص تخلیه کومدون که از روش‌های ابتدایی و اولیه محسوب می‌شود در بیماری که دارای کومدون‌های
لتهابی است نباید انجام گیرد.

پاکسازی پوست

علاوه بر این ممکن است تزریق مواد دارویی در داخل کیست‌های التهابی به بیمار توصیه شود در حالی که انجام
همان کار در بیماری که دارای کیست عفونی و چرکی است، ممنوع باشد، بنابراین تمام این کارها طبق صلاحدید و
پیشنهاد پزشک بوده و انجام آن در مراکز غیرتخصصی و توسط افراد غیرمتخصص ممنوع است و حاصلی جز
تخریب بیشتر پوست شما نخواهد داشت. پاکسازی پوست صورت و پیلینگ نیز از روش‌هایی است که هم برای
روشن کردن جای لک ضایعات و هم برای صاف کردن پوست سطحی و نیز برای درمان آکنه‌های مقاوم توصیه
می‌شود ولی انجام آن در مراکز غیرتخصصی ممنوع بوده و هر نوع پاکسازی از این دست ممکن است عوارض
جبران‌ناپذیری داشته باشد، زیرا انتخاب نوع پاکسازی و لایه‌برداری، انتخاب بهترین ماده مناسب برای هر نوع
پوست و هر نوع بیماری خاص تنها در تخصص پزشک متخصص پوست است.

اینکه انجام برخی از انواع پاکسازی‌ها اخیرا در آرایشگاه‌ها و سالن‌های زیبایی رایج شده از لحاظ طبی کاری نادرست
است و علاوه بر تحمیل هزینه اضافی به تحمیل عوارض ناخواسته نیز منجر خواهد شد. یکی دیگر از روش‌هایی که
ممکن است در درمان آکنه به طور جانبی استفاده شود انجام میکرودرم‌ابریشن است که چنانچه به فواصل منظم و
همراه با مصرف داروهای مناسب صورت گیرد می‌تواند هم برای درمان و هم برای پاکسازی جای ضایعات قبلی و
آثار باقیمانده از آکنه موثر واقع شود.

لیزر درمانی

توصیه می‌شود پیلینگ و میکرودرم‌ابریشن را به فواصل دو تا چهار هفته تکرار کنید که تعداد دفعات نهایی آن
توسط پزشک شما تعیین خواهد شد. در برخی از بیماران ممکن است از روش‌های فریز کردن، کوتر کردن و حتی
نوردرمانی (در برخی بیماران خاص) کمک بگیریم. روش لیزردرمانی نیز که انواع مختلف آن امروزه در دسترس
پزشکان قرار دارد بسته به مرحله بیماری و رنگ پوست بیمار می‌تواند استفاده شود. نوع لیزر مورد استفاده نیز
توسط پزشک مشخص خواهد شد.

لازم به ذکر است هیچ یک از روش‌های فوق روش ابتدایی و درمان اولیه برای آکنه محسوب نمی‌شوند بلکه به عنوان درمان جانبی و برای تکمیل درمان و جهت از بین بردن لک‌ها و اسکارهای آکنه مورد استفاده قرار می‌گیرند.


بیشتر بخوانید: جوش‌ها از چه خبر می‌دهند؟


روش‌های غیر دارویی

در ضمن برای درمان آکنه‌های مقاوم به درمان‌های طبی نیز می‌توان از یک یا چند روش غیردارویی بهره گرفت.
مشکل مهمی که ما در درمان این بیماری‌ها داریم در بیمارانی است که در اثر آکنه شدید یا تاخیر در درمان دچار
اسکارهای شدید همراه با فرورفتگی‌های سطحی و عمقی در پوست صورت شده‌اند.

روش‌های مختلفی برای درمان این بیماران وجود دارد، ولی آنچه به طور رایج‌تر در این زمینه استفاده می‌شود بالا
آوردن نواحی فرورفته پوست بوده و پس از آن فرصت کافی به پوست داده می‌شود تا بافت همسطح شود.

بعد از بهبود ضایعه انجام میکرودرم‌ابریشن با لیزرهای تکمیلی به پزشک و بیمار امکان می‌دهد تا حد امکان آثار
به جامانده اسکارها را درمان کنند. لزوم انجام هر یک از این کارها و تقدم و تاخر آنها توسط پزشک تعیین خواهد
شد.

جمع‌بندی

در پایان لازم به ذکر است با توجه به اینکه انجام جراحی یا لیزرهای گفته‌شده دارای مراحل متعدد است و به ویژه
انجام لیزرهایی از قبیل لیزر فراکسل باید در چندین جلسه متمادی صورت گیرد. علاوه بر این تمام این کارها زمان‌بر
و هزینه‌بر است، به همین خاطر بیمار قبل از شروع کار باید درباره تعداد جلسات، نحوه انجام کار، عوارض احتمالی و
نیز هزینه کلی کار انجام‌شده اطلاعات کافی از پزشک خود دریافت کند.

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید

2 × 1 =